De Mosquito-crash bij IJzendijke – 9 oktober 1943

De laatste vlucht van Robert Winstone Smith en Charles Grant McDonald

Op 9 oktober 1943 voltrok zich in de omgeving van IJzendijke een dramatisch hoofdstuk uit de luchtoorlog boven Zeeuws-Vlaanderen. Een Britse de Havilland Mosquito FB Mk VI, met serienummer HP850 en de code SB-Q, werd tijdens een aanvalsmissie door Duits luchtafweergeschut getroffen.

Het toestel behoorde tot No. 464 Squadron, een Australisch squadron van de Royal Australian Air Force (RAAF) dat onder RAF-commando opereerde. Aan boord waren twee bemanningsleden: de Britse piloot Flight Lieutenant Robert Winstone Smith, 23 jaar oud, en de Canadese navigator Flying Officer Charles Grant McDonald, 27 jaar oud. Beiden kwamen bij de crash om het leven.

De Mosquito

De Mosquito was een bijzonder vliegtuig. In tegenstelling tot veel andere gevechtsvliegtuigen uit de Tweede Wereldoorlog bestond het toestel grotendeels uit hout. Het was licht, snel en daardoor zeer geschikt voor aanvallen waarbij snelheid en verrassing belangrijk waren.

De Mosquito FB Mk VI was uitgerust met vier 20-mmkanonnen en vier .303-inch machinegeweren. Daarnaast kon het toestel bommen meenemen. De Mosquito werd ingezet voor uiteenlopende taken, waaronder bombardementen, verkenningsvluchten en aanvallen op doelen diep achter de Duitse linies.

HP850 was in september 1943 bij No. 464 Squadron terechtgekomen. De vlucht van 9 oktober 1943 zou uiteindelijk de enige operationele missie van dit vliegtuig voor het squadron worden.

De opdracht naar Frankrijk

Op die zaterdagmorgen vertrokken Robert Winstone Smith en Charles Grant McDonald vanaf RAF Sculthorpe in Norfolk.

Hun opdracht was onderdeel van een aanval op een vliegtuigmotorenfabriek in Woippy, bij Metz in Noordoost-Frankrijk. Het doelwit was van belang voor de Duitse oorlogsindustrie.

HP850 vertrok omstreeks 11.10 uur, samen met andere Mosquito's van het squadron. Het toestel was bewapend met vier bommen van 500 pond en beschikte over zijn boordbewapening.

De bemanning vloog richting het Europese vasteland. Voor Smith en McDonald was het een missie waarvan zij verwachtten later die dag weer veilig in Engeland terug te keren.

Dat zou niet gebeuren.

Boven de Scheldemonding

Tijdens de vlucht naar Frankrijk kwam de formatie boven de Nederlandse kust en de Scheldemonding in aanraking met zwaar Duits luchtafweervuur.

De Duitse Flak vormde tijdens dergelijke missies een groot gevaar. Geallieerde vliegtuigen die richting België en Frankrijk vlogen, moesten niet alleen rekening houden met Duitse jagers, maar ook met de vele luchtafweerstellingen langs de kust en rond belangrijke militaire en industriële gebieden.

De Mosquito HP850 werd door het luchtafweergeschut geraakt.

Andere bemanningen zagen het toestel uit de formatie wegvallen. Volgens de beschikbare squadrongegevens vloog de Mosquito verder terwijl er vlammen uit het toestel kwamen. Daarna verdween HP850 uit het zicht.

De beide vliegers konden het toestel niet meer redden.

De crash bij IJzendijke

Rond 12.10 uur kwam de Mosquito neer in de Clarapolder, ongeveer twee kilometer ten zuiden van IJzendijke, in de omgeving van Mollekot.

Het toestel sloeg neer in het Zeeuwse polderlandschap. Beide bemanningsleden kwamen daarbij om het leven.

Voor de inwoners van IJzendijke moet de crash een indrukwekkend en angstaanjagend schouwspel zijn geweest. Het geluid van vliegtuigen was in de oorlogsjaren geen onbekend verschijnsel, maar een brandend vliegtuig dat plotseling uit de lucht kwam vallen, maakte de oorlog letterlijk zichtbaar en voelbaar.

De bezetter had het gebied stevig onder controle. De mogelijkheden voor lokale bewoners om de slachtoffers te helpen of uitgebreid onderzoek te doen naar het vliegtuig waren beperkt.

Twee jonge mannen

De twee mannen aan boord kwamen uit verschillende landen, maar waren door de oorlog samen in één bemanning terechtgekomen.

Flight Lieutenant Robert Winstone Smith

Robert Winstone Smith was piloot en diende bij de Royal Air Force Volunteer Reserve. Hij was geboren in 1920 en afkomstig uit Berkhamsted, Hertfordshire.

Hij was slechts 23 jaar oud.

Smith werd na de crash begraven op de algemene begraafplaats van IJzendijke. Zijn graf bevindt zich daar nog altijd.

Flying Officer Charles Grant McDonald

Charles Grant McDonald was de navigator van de Mosquito. Hij was afkomstig uit Westmount, Quebec, Canada, en diende bij de Royal Canadian Air Force.

McDonald was 27 jaar oud.

Ook hij werd in IJzendijke begraven. Zijn graf ligt naast dat van Robert Smith.

Een graf in IJzendijke

De twee gesneuvelde vliegers kregen een laatste rustplaats op de Algemene Begraafplaats van IJzendijke.

Daar liggen zij vandaag nog steeds als stille herinnering aan de luchtoorlog boven Zeeuws-Vlaanderen.

Op de begraafplaats bevinden zich de graven van slechts twee Commonwealth-vliegers uit de Tweede Wereldoorlog: Robert Winstone Smith uit Groot-Brittannië en Charles Grant McDonald uit Canada.

Hun graven maken duidelijk hoe internationaal de geallieerde luchtmacht was. Een Britse piloot en een Canadese navigator kwamen samen om het leven boven een Zeeuws-Vlaamse polder, duizenden kilometers verwijderd van hun oorspronkelijke woonplaatsen.

De Mosquito HP850

De geschiedenis van het vliegtuig zelf is eveneens opmerkelijk.

HP850 was pas korte tijd bij 464 Squadron in dienst. Het toestel werd in september 1943 aan het squadron toegewezen. Op 9 oktober 1943 maakte het zijn eerste operationele vlucht.

Dat werd tegelijkertijd zijn laatste.

Na de crash werd de Mosquito als verloren geregistreerd. De registratie van het toestel werd later officieel beëindigd.

Een klein stukje van de grote luchtoorlog

De crash bij IJzendijke vond plaats in een periode waarin de geallieerde luchtstrijd tegen Duitsland steeds intensiever werd.

Vanaf vliegvelden in Engeland vertrokken dagelijks honderden vliegtuigen voor bombardementen, verkenningen en aanvallen. Zeeuws-Vlaanderen lag daarbij op een belangrijke vliegroute richting België en Noord-Frankrijk.

Voor de mensen op de grond waren de vliegtuigen slechts enkele ogenblikken zichtbaar. Voor de bemanningen betekende iedere missie echter een reëel risico om niet terug te keren.

Op 9 oktober 1943 werd dat risico werkelijkheid voor Robert Winstone Smith en Charles Grant McDonald.

Herinnering

Meer dan tachtig jaar later is van de crash in het landschap nauwelijks nog iets te zien. De polder is veranderd, het vliegtuig is verdwenen en de oorlog lijkt voor veel mensen ver weg.

Maar op de begraafplaats van IJzendijke liggen nog altijd de twee jonge mannen die op die oktoberdag hun laatste vlucht maakten.

Hun namen verbinden IJzendijke met de grote geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog:

Flight Lieutenant Robert Winstone Smith
Royal Air Force Volunteer Reserve
23 jaar

Flying Officer Charles Grant McDonald
Royal Canadian Air Force
27 jaar

Zij kwamen op 9 oktober 1943 om bij de crash van Mosquito HP850 (SB-Q) in de Clarapolder, ten zuiden van IJzendijke.

Hun laatste vlucht eindigde in Zeeuws-Vlaanderen.

Hun herinnering leeft voort.